تحلیلی بر نمایشگاه ” گره” در گالری آپادانای اصفهان

رسول معرک‌نژاد

1526930_10200927212723335_490941680_n

هنرمندان: لاله آیتی، سایه ابراهیمی، مولود اثنی‌عشری، مریم توکلی، پریسا رجبیان و نوشین نفیسی

در گالری آپادانای اصفهان

” گره” بخشی از مفهوم زندگی است با دو وجه متضاد و جمع اضداد. از سویی باز شونده و رهایی بخش و از سوی دیگر بیانگر گرفتاری و اسارت و بحران و مرگ است. به گونه‌ای هم جداکننده و هم وصل‌شونده‌است. گره‌ بر روی طناب و ریسمان در ضمنی که جداکنده‌است به خودش گره خورده‌است و هم‌چنان متصل به اصل خویش‌است. گره گاه قطعه‌ای را به قطعه‌ای دیگر می‌پیوندد همانند اتصال بندهای نی؛ و گاه نمایشگر نیروهای حبس‌کننده‌است‌. هم مشخصه‌ای از رهایی و آزادی از حبس است و هم بیانی از پیوند تقدیر انسان به سرنوشت اوست. گره از واژگانی است که در اصطلاحات روزمره و مَثَل‌های عامیانه و ادبی ایران بسامد بالایی دارد و هر صنف و کار و شغلی نسبت به زمان و مکان خود از گره تعبیر و معنایی را مستفاد می‌کند: ” گره از کار کسی گشودن” تا ” گره بر پیشانی و ابرو انداختن”. و گاه گره به آیین پیوند می‌خورد آن‌گونه که گره بر سبزه می‌افکنند و یا به عنوان دخیل بر میله‌های ضریح و سقاخانه می‌بندند.

در میان آثار هنرمندان گره‌ها از پیوند طناب و نخ و پارچه پدیدآمده‌اند و در هر اثر معنای خود را یافته است. در اثر نوشین نفیسی گره‌ها در دو پلان (لت) وجود دارند با بیان نمادین از زندگی‌ِ پیشاتولدی.  درون یک قاب پیوسته که ترکیبی از بیست قاب کوچکتر است و نمایشگر زندگی جنینی که در هر قابِ سایه‌واری که روشن شده‌اند، به‌سوی تولد خود در حرکت‌اند. در پلان دوم، گره‌ها به هم پیوسته‌اند از بالا به پایین و از پایین به بالا. گره‌ها از پایین به سمت بالا از هم گشوده‌تر شده‌اند و از طرفی از بالا به پایین در هم تنیده‌تر، رابطه‌ای دو سویه از زندگی و مرگ که خوشبینانه‌اند زیرا در نور پدیدآمده‌اند بازتاب زندگی قبل از تولد و ادامه آن در فراسوی مرگ.

در اثر پریسا رجبیان گره‌ها جداگانه بر هر قاب ریشه‌دوانده‌اند. هنرمند اشاره به ” گره‌بازی” دارد و این در حالی است‌که تصاویری از دست‌ها در حال ریسمان بازی‌اند و به نوعی ریسمان‌ها و دست‌ها به هم پیچیده‌‌ و گره‌خورده‌اند. این اثر که از تعداد سی قطعه پدید‌آمده‌ با سه متنِ عکس، نوشتار و حجم‌ به صورت نقش برجسته در ارتباط‌اند. نوشته‌ها خودشان گره‌ای هستند بر کلیتِ سطح اثر؛ به نوعی در شعارگونگی‌شان تلنگری بر ذهن مخاطب می‌زنند و سوال‌هایی را مطرح می‌کنند که گویی پاسخ‌اش را می‌داند.” صبر کن، صبرکن، صبرکن”؛ ” دو باره شروع می‌کنیم”.

اثر مریم توکلی، سه قطعه حجم به هم تنیده و سیاه هستند مثل جنینی که در فضای تیره قرار گرفته‌ و آرمیده‌اند، مثل قلب‌هایی که در انتظار پیوندند، و انسان‌هایی که در حال دگردیسی هستند. هر چه باشند، جسم‌های شناوری هستند که در بخشی از تغییر و تبدیلِ خود منجمد شده‌اند. این گره‌های تیره میان دو قاب قرمز محصورند و گویی خودشان در تیرگی خودشان مانده‌اند و رها شده‌اند میان آسمان و زمین.

اثرسایه ابراهیمی، طناب‌هایی هستند که به صورت زیگزاک و گره‌خورده بر سطح سه کنج دیوار نشسته‌اند و حصاری ساخته‌اند تا صندلی، این وسیله‌ی استراحتِ انسانی یا ابزار دست ساز انسانی برای استراحت را به بند بکشند و کشیده‌اند. طنابی که خود دیواری شده‌است و صندلی چوبی قدیمی را که بازتابی از گذر زمان است در مرزی قرارداده که اکنون دسترسی به آن امکان ندارد. اثری که دیده می شود اما دیده نمی شود. مرز بین بود و نبود. هست اما دیگر نیست.

اثر مولود اثنی‌عشری، نخ‌هایی هستند که از درون قاب‌های کوچکی به زمین کشیده‌شده‌اند. قاب‌هایی که یا‌آورد زمان‌های از دست‌رفته‌اند. خاصیت عکس یادآوری گذشته‌است. هر چه هست ثبت زمانی است که گذشته‌است، مرگ روزهای رفته که اکنون محصور در قاب شده‌اند و گاه با خدشه‌دار شدن و محو شدن با نخی به دست و پاهای زندگی زمینی چسبیده‌اند و با نگاهی متفاوت؛ گره‌های زندگی، گذشته انسانی را همانند بادکنک‌هایی که نخ آن در دست ماست رها کرده‌اند. رهاشدگی در عین‌ حال اسیر و در اسارت.

اثر لاله آیتی مکعب چوبی است که در درون خود پرده‌ای شفاف و شیری رنگ دارد که از میان آن نخ های سیاه رد شده‌اند. این جسم شفاف که بیشتر نمادی مونث‌گونه است در میانِ حجمِ زمخت چارچوب از همه طرف با گره‌ها محصور و بیشتر مغلوب شده‌اند. نخ‌هایی که گاه گسسته و گاه پیوسته‌اند.

در مجموعه نمایشگاه گره‌ در سطحی فراتر از مرز صراحت‌شان بازی می‌کنند گاه ناگوارند و گاه خوشایند. هر چه هست در مرز میان گذشته و زمان دیگرند، در بیان مفهوم‌گرایی‌شان قابل تامل؛ که ذهن مخاطب را به خود مشغول می‌کند و از این‌رو موفق عمل کرده‌اند.

———————————

– منتشر شده در: روزنامه اصفهان امروز. چهارشنبه 9 بهمن ماه 1392. سال دهم. شماره 2035. ص5

http://www.sharghdaily.ir  – ۱۳۹۲  پنج شنبه ۱۷ بهمن. شماره ۱۹۴۷. ص 9

– وزنامه شرق > شماره 1947 .http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2898787

پریسا رجبیان

پریسا رجبیان

نوشین نفیسی

نوشین نفیسی

لاله آیتی

لاله آیتی

سایه ابراهیمی

سایه ابراهیمی

مولود اثنی عشری

مولود اثنی عشری

مریم توکلی

مریم توکلی

نظرات بسته شده است.